Zanim padną pierwsze słowa, dziecko mówi bardzo wiele. 5 sygnałów dla uważnych rodziców
Kiedy myślimy o komunikacji dziecka, najczęściej przychodzą nam do głowy pierwsze słowa. Rodzice z niecierpliwością czekają na pierwsze „mama”, „tata”, „daj” czy „nie”. To ważne momenty, które zapadają w pamięć na całe życie. Warto jednak pamiętać, że dziecko zaczyna komunikować się ze światem dużo wcześniej, zanim nauczy się mówić.
Co więcej, przez pierwsze miesiące i lata życia większość informacji przekazuje właśnie bez słów. Wystarczy uważnie obserwować codzienne sytuacje, by zobaczyć, jak wiele dziecko próbuje nam powiedzieć za pomocą spojrzenia, gestu czy zachowania.
Specjaliści zajmujący się rozwojem dziecka podkreślają, że komunikacja nie zaczyna się od mowy. Zaczyna się od relacji. To właśnie dzięki niej dziecko uczy się rozumieć innych ludzi, wyrażać potrzeby i budować więzi. Jak podkreśla dr hab. Anna Prokopiak, prof. UMCS, prezes Fundacji Alpha, pierwsze lata życia mają ogromne znaczenie dla rozwoju społecznego i komunikacyjnego dziecka.
Wiele osób utożsamia komunikację wyłącznie z mową, tymczasem zanim dziecko wypowie pierwsze słowa, przez wiele miesięcy rozwija umiejętności, które stanowią fundament późniejszego języka. To właśnie wtedy kształtuje się zdolność budowania relacji, dzielenia uwagi, reagowania na innych ludzi i komunikowania swoich potrzeb – mówi dr hab. Anna Prokopiak, prof. UMCS, prezes Fundacji Alpha. Jakie więc sygnały wysyłają do nas małe dzieci każdego dnia?
1. Pokazują nam to, co je interesuje
Wyobraźmy sobie półtoraroczne dziecko, które znajduje na spacerze kolorowy kamyk. Zamiast schować go do kieszeni, podbiega do rodzica i wyciąga go w jego stronę. Albo wskazuje lecący samolot, psa na ulicy czy nową zabawkę.
Dla wielu dorosłych to zwyczajna sytuacja. Dla specjalistów to bardzo ważny moment rozwojowy.
Dziecko nie pokazuje przedmiotu wyłącznie dlatego, że go zauważyło. Chce podzielić się swoim zainteresowaniem z drugą osobą. Próbuje powiedzieć: „Spójrz na to razem ze mną”.
Tak buduje się tzw. wspólna uwaga – jedna z kluczowych umiejętności społecznych rozwijających się w pierwszych latach życia.
2. Korzystają z gestów
Zanim pojawią się słowa, dzieci bardzo intensywnie wykorzystują gesty. Machają „pa-pa”. Wyciągają ręce, gdy chcą być wzięte na ręce. Wskazują palcem interesujące przedmioty.
Pokazują, czego chcą lub czego nie chcą. Dzięki gestom uczą się, że mogą wpływać na otoczenie i skutecznie komunikować swoje potrzeby.
Gesty są jednym z pierwszych narzędzi komunikacyjnych dziecka. To dzięki nim maluch uczy się, że może przekazywać innym informacje, zanim zacznie robić to za pomocą słów – wyjaśnia dr hab. Anna Prokopiak, prof. UMCS.
3. Reagują na ludzi
Dla rozwoju komunikacji ogromne znaczenie ma zainteresowanie drugim człowiekiem.
Czy dziecko odwzajemnia uśmiech?
Czy patrzy na twarz rodzica?
Czy reaguje, gdy ktoś zwraca się do niego po imieniu?
Czy szuka kontaktu podczas zabawy?
Choć są to zachowania, które często uznajemy za oczywiste, stanowią one fundament późniejszych relacji społecznych.
Małe dziecko nie uczy się komunikacji w samotności. Uczy się jej poprzez kontakt z drugim człowiekiem
4. Naśladują to, co robią inni
Rodzice często śmieją się, gdy dziecko udaje rozmowę przez telefon, miesza niewidzialną zupę w garnku albo próbuje czesać lalkę.
To nie tylko zabawa.
Naśladowanie jest jednym z najważniejszych mechanizmów uczenia się.
Dzięki niemu dzieci poznają zachowania społeczne, uczą się komunikacji oraz rozwijają wyobraźnię.
Specjaliści podkreślają, że obserwowanie i odtwarzanie zachowań innych osób odgrywa ogromną rolę w rozwoju społecznym i emocjonalnym.
5. Szukają naszej uwagi
Jednym z najważniejszych komunikatów, jakie wysyła małe dziecko, jest próba nawiązania kontaktu.
- Przyniesienie zabawki.
- Spojrzenie w oczy.
- Uśmiech.
- Zaproszenie do wspólnej zabawy.
- Wszystkie te zachowania są sposobem budowania relacji.
Dziecko nie mówi jeszcze: „Pobaw się ze mną” albo „Chcę ci coś pokazać”. Zamiast tego wykorzystuje zachowania, które pozwalają mu zwrócić uwagę drugiej osoby.
Właśnie dlatego specjaliści zajmujący się rozwojem dziecka podkreślają znaczenie codziennych interakcji. To podczas wspólnej zabawy, spaceru, czytania książek czy wykonywania zwykłych domowych czynności dziecko rozwija najważniejsze kompetencje społeczne i komunikacyjne.
Warto wiedzieć, na co patrzeć
Choć większość rodziców intuicyjnie obserwuje swoje dzieci, nie zawsze wie, które zachowania mają szczególne znaczenie dla rozwoju społecznego i komunikacyjnego.
To właśnie dlatego Fundacja Alpha realizuje kampanię społeczną „Rozpoznaj Z.N.A.K.I.”. Jej celem jest zwiększanie świadomości dotyczącej rozwoju dzieci między 11. a 30. miesiącem życia.
Kampania zwraca uwagę na pięć ważnych obszarów rozwoju:
Z – Zwraca uwagę innych na przedmioty i zabawki
N – Naśladuje zachowania innych osób
A – Angażuje się w komunikację za pomocą gestów
K – Kojarzy swoje imię i reaguje na nie
I – Interesuje się ludźmi
Jak podkreśla dr hab. Anna Prokopiak, prof. UMCS, celem kampanii nie jest diagnozowanie dzieci, ale budowanie świadomości rodziców.
– Im więcej wiemy o rozwoju najmłodszych dzieci, tym łatwiej dostrzegamy ich potrzeby. Wiedza nie służy szukaniu problemów. Pozwala lepiej rozumieć dziecko i skuteczniej wspierać jego rozwój każdego dnia – podkreśla dr hab. Anna Prokopiak, prof. UMCS.
Rodzice nie muszą być terapeutami ani ekspertami od rozwoju dziecka. Wystarczy, że są uważnymi obserwatorami. Bo zanim pojawią się pierwsze słowa, dziecko każdego dnia mówi nam bardzo wiele. Trzeba tylko wiedzieć, jak słuchać.
Więcej informacji o kampanii „Rozpoznaj Z.N.A.K.I.” oraz bezpłatnej aplikacji ASDetect można znaleźć na stronie:
www.autyzmlublin.pl/wydarzenia/rozpoznaj-z-n-a-k-i/
www.asdetect.autyzmlublin.pl/
Projekt „Z.N.A.K.I. – wiedzieć więcej, wspierać mądrzej” współfinansowany jest ze środków PFRON – Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych.
Obserwuj w Google News
