Mentzen wspomniał o "nierobach". Maleńczuk nie mógł milczeć. Tak mu dosolił, że kapcie z nóg spadają

Projekt dopłat do ZUS dla artystów i reakcja Sławomira Mentzena

Punktem wyjścia sporu jest projekt dotyczący dopłat do składek ZUS dla artystów zawodowych. Zakłada on wsparcie osób o niestabilnych dochodach, tak aby mogły osiągać poziom minimalnego zabezpieczenia emerytalnego. Mechanizm przewiduje dopłaty do składek oraz coroczną weryfikację dochodów. W przypadku poprawy sytuacji finansowej wsparcie miałoby być ograniczane.

W uzasadnieniu projektu wskazuje się na specyfikę pracy twórczej. Wiele osób z branży kultury nie ma stałych umów, a ich dochody zależą od projektów, koncertów, wystaw lub zleceń. W efekcie przez część kariery mogą nie odprowadzać składek na poziomie pozwalającym na wypracowanie minimalnej emerytury.

Do tego projektu odniósł się Sławomir Mentzen. W mediach społecznościowych napisał:

Nie zgadzam się z tym, żeby ludzie zarabiający najniższą krajową płacili za emerytury nierobów!

Sformułowanie „nieroby” wywołało szybką reakcję w środowisku artystycznym. Krytyka dotyczyła przede wszystkim uogólnienia i sposobu, w jaki polityk ocenił całą grupę zawodową. W kolejnych komentarzach pojawiły się głosy, że taka narracja upraszcza sytuację osób pracujących w kulturze i pomija ich niestabilne warunki pracy.

Ostra odpowiedź Macieja Maleńczuka na słowa Mentzena

W dyskusję włączył się Maciej Maleńczuk, który odniósł się do słów Mentzena w rozmowie z „WP Kultura”. Maciej Maleńczuk nie ograniczył się do krytyki samej wypowiedzi, ale uderzył także w osobę polityka.

W jego wypowiedzi pojawiły się ostre oceny:

Mentzen nie jest przystojny, tylko po prostu gładki. Nie jest też inteligentny — jest raczej chytry i cwany. Doktorat zdobył na uczelni, której rektorem jest jego ojciec. Pieniędzy tak naprawdę nie zarobił, tylko kupił taniej i sprzedał drożej. Nie włożył w to żadnej pracy, po prostu wykazał się sprytem. Podejrzewam zresztą, że w swojej knajpie puszcza muzykę, bo dziś ludzie nie potrafią już bez niej funkcjonować. Ja bym jeszcze sprawdził, czy płaci tantiemy do ZAiKS-u

W dalszej części wypowiedzi muzyk odniósł się do roli muzyki i sztuki w życiu codziennym. W jego ocenie trudno mówić o „nierobach” w kontekście całego środowiska artystycznego, bo kultura jest obecna w codziennym życiu – od muzyki, przez telewizję, po obrazy i inne formy twórczości.

Maleńczuk przywołał też przykład własnej pracy. Wskazał na realia muzyki jazzowej w Krakowie, gdzie wieloletnie ćwiczenia i inwestycje w instrumenty nie przekładają się na wysokie zarobki. Wspomniał, że nawet po latach pracy stawki za występy bywają bardzo niskie.

Ja jednak jestem z Krakowa, gdzie gra się jazz. A żeby grać jazz, trzeba ćwiczyć po dziesięć godzin dziennie. Trzeba też kupić dobry instrument, który kosztuje ogromne pieniądze. I później, po latach ciężkiej nauki oraz pracy, dostaje się może 50 zł za jakiś jam session. To naprawdę nie jest łatwy kawałek chleba.
Dlatego niech Mentzen dobrze się zastanowi, co opowiada. Bo jeszcze mu te zyski z bitcoinów spadną, kiedy na dobre wejdą komputery kwantowe. W Krakowie na takiego mówi się buc, lepszego określenia nie ma.

Wypowiedź Maleńczuka była szeroko komentowana, bo łączyła krytykę polityka z opisem realiów pracy muzyka. Pojawił się też wątek odpowiedzialności za słowa w debacie publicznej, szczególnie gdy dotyczą całych grup zawodowych.

Debata o ZUS dla artystów

W dalszej części wypowiedzi muzyk odniósł się do roli muzyki i sztuki w życiu codziennym oraz do sposobu, w jaki politycy oceniają środowisko artystyczne. Wskazał na uproszczenia i stereotypy, które jego zdaniem zniekształcają obraz pracy twórczej:

Jeśli Mentzen uważa, że wszyscy artyści to "nieroby", to niech wyłączy muzykę, telewizor i zdejmie ze ścian wszystkie obrazy oraz zdjęcia. Niech w ogóle wszystko wyłączy. Być może jemu sztuka rzeczywiście nie jest potrzebna.
Jeśli patrzy na artystów wyłącznie przez pryzmat wiecznie fałszującego Michała Wiśniewskiego albo stukniętej Dody, która nieustannie wywołuje afery, a przy okazji kiepsko śpiewa i pisze słabe teksty, to wcale mu się nie dziwię. Nie wspominając już o współczesnych raperach, którzy bez przerwy opowiadają, ile to pieniędzy zarobili, choć często są zwyczajnie głupi jak but

W centrum konfliktu pozostaje projekt dopłat do ZUS dla artystów. Jego celem jest wyrównanie składek do poziomu minimalnego wynagrodzenia i zapewnienie podstawowego zabezpieczenia emerytalnego osobom o nieregularnych dochodach. System ma działać elastycznie – wraz ze wzrostem dochodów wsparcie byłoby zmniejszane.

Zwolennicy rozwiązania podkreślają, że praca twórcza rzadko ma stały charakter. Dochody zależą od sezonu, projektów i rynku. Bez wsparcia część osób może w przyszłości nie mieć żadnych świadczeń emerytalnych mimo wieloletniej pracy.

Krytycy wskazują, że system dopłat oznacza przenoszenie kosztów na innych podatników. W ich ocenie każda grupa zawodowa powinna samodzielnie zabezpieczać swoją przyszłość, a państwowe wsparcie powinno mieć ograniczony zakres.

Spór Mentzen–Maleńczuk stał się tylko najbardziej widoczną częścią tej dyskusji. Po jednej stronie jest ocena efektywności wydatków publicznych, po drugiej realia pracy w kulturze, gdzie stabilność dochodów jest wyjątkiem, a nie regułą.

Do tego dochodzi kwestia języka. Określenie „nieroby” zmieniło dyskusję o systemie ZUS w konflikt personalny. W efekcie debata przesunęła się z poziomu projektu ustawy na poziom wzajemnych oskarżeń.